Vis

fish-1014511_960_720

Huidige situatie

Voor de bewuste consument dreigt een onaangename spagaat tussen de gezonde keuze en de duurzame keuze als het om vis gaat. Uit het oogpunt van gezondheid is een grotere visconsumptie aan te bevelen, vanwege de gunstige samenstelling van eiwitten, mineralen en vetten. Wie een duurzame keuze wil maken, kan niet anders dan kiezen voor minder vis, omdat de visserij wereldwijd onherstelbare schade aan ecosystemen veroorzaakt. In de wirwar van viswijzers is voor iedere soort, iedere vangstmethode en ieder vangstgebied een ander advies van kracht, dat bovendien nog geregeld verandert. Meer duurzame visconsumptie is alleen mogelijk als we talrijke soorten uit zoetwater gaan eten, die we nu nog versmaden.

Met al zijn meren is Zuidwest Friesland altijd een gebied van visserij geweest. De handel in paling uit Zuidwest Friesland heeft de streek door de eeuwen veel geld opgeleverd, maar door infrastructuur, overbevissing en veranderingen in het milieu is er niet veel van die handel over. Uit het Friese binnenwater wordt op dit moment alleen de paling, de snoekbaars en de bot (die nog heel beperkt gevangen wordt) voor lokale consumptie gevangen. De andere vis- en schaaldiersoorten die gevangen worden, zijn voor de export of gaan weer overboord.

Sinds de jaren ’60 is de palingstand met 95% teruggelopen, als gevolg van de sluizen en obstakels die het natuurlijke voortplantingsproces verstoren. De paling leeft in zoet water, maar trekt voor de voortplanting over de Atlantische Oceaan naar in de Sargassozee in het Caribisch gebied. Palingvissers zetten jaarlijks jonge glasaaltjes uit om de stand op peil te houden. De vismigratierivier door de Afsluitdijk die voor €55 miljoen wordt aangelegd, moet de palingstand verder versterken.

Súdwest Fryslân telt nog enkele palingvissers die met name bestaan van verkoop aan restaurants. Voor hen is ook de vangst van snoekbaars essentieel. Súdwest Fryslân kent, voor zover we kunnen nagaan, geen vishandels waar lokaal gevangen vis te koop is voor de consument. Alleen vishandel Doede Bleeker in Stavoren, in de naburige gemeente De Friese Meren, verkoopt lokaal gevangen paling, snoekbaars en bot. Ondanks dat iedere kilo aangelande vis geadministreerd moet worden, is voor ons niet na te gaan hoeveel vis en schaaldieren gevangen worden in Súdwest Fryslân.

Andere soorten
Van oudsher werden veel meer vissoorten gegeten, dan wij nu doen. Ook in het buitenland is vraag naar onze zoetwatervis: een opsomming:

Wolhandkrab: deze exoot wordt met vliegtuigladingen tegelijk geëxporteerd naar China, zeer gewild en kostbaar, belangrijke inkomstenbron voor Friese binnenvisser

Rivierkreeft: ook een exoot, maar wordt overboord gezet vanwege ontbrekende vraag, alleen smakelijk van zandbodem

Voorn: wordt gerookt geëxporteerd naar Rusland

Grondel: exoot uit Oost-Europa, leeft in IJsselmeer, bedreiging voor paling vanwege voedselconcurrentie, eetbaarheid niet bekend

Snoek en baars: van oudsher geliefde vissen, nu nog slechts voor export

Houting en blei: van oudsher geliefde vissen, nu nauwelijks nog gegeten

Net buiten de gemeentegrenzen wordt nog een ander waardevol product gevangen: mosselzaad wordt uit het Wad opgevist om in Zeeland opgekweekt te worden tot ‘echte Zeeuwse’ mosselen. Met deze export loopt Friesland belangrijke inkomsten mis maar bovendien de kans een bijzonder smakelijk lokaal gevangen schelpdier te eten.

In onze eigen gemeente wordt alleen door Makkumer vissers op zee gevist. Vaak combineren zij de IJsselmeervisserij met visserij op het Wad. Soorten die door de Makkumer vloot (en de nabijgelegen Harlinger) bevist worden, zijn garnaal, harder, tong, wolhandkrab en schol. Garnaal, tong en schol worden met destructieve vismethodes (sleepnetvisserij) gevangen en moeten daarom vermeden worden.

Uit de Waddenzee en nabije Noordzee zijn alleen haring en makreel met een gerust hart te eten, ook al worden ze door supertrawlers gevangen. In de Waddenzee wordt bovendien harder gevangen door middel van staand want, deze vismethode is niet schadelijk en zo lang de harderstand het toelaat kan deze vis met mate worden gegeten.

Volgens tal van viswijzers kunnen ook gekweekte soorten als garnaal en tilapia in Zuidoost-Azië als duurzame keuzes gelden, als zij een ASC-keurmerk hebben. Met het oog op de wens lokaal te consumeren is die keuze hier niet verdedigbaar. Wie de touwtjes voor ‘lokaal’ nog wat verder wil laten vieren, kan nog kiezen voor binnen Europa gekweekte forel.

Zeevissers worden met maatregelen verplicht minder vis als bijvangst overboord te zetten. Vanwege de pas ingevoerde aanlandplicht zijn vissers verplicht grotere hoeveelheden bijvangst mee te nemen naar de wal. Omdat het publiek deze soorten niet kent, is de vis niet verkoopbaar en gaat deze toch overboord. Het gaat dan bijvoorbeeld om prima eetbare soorten als schar (vergelijkbaar met tong, maar meer dan 90 procent van de gevangen schar wordt overboord gezet) en geep (vergelijkbaar met paling).

Gewenste situatie en obstakels

De stand van de paling en snoekbaars laten het niet toe deze consumptie op te voeren. Om meer lokaal gevangen vis te consumeren is het nodig versmade soorten als de baars te herwaarderen, de culinaire waarde van ‘vergeten vissen’ te onderzoeken en meer exoten als de Chinese wolhandkrab en Amerikaanse rivierkreeft te gaan eten.

Mogelijke oplossingen

Publieke campagne
Via kookprogramma’s en een promotieprogramma kunnen onbekende lokale vissoorten worden gepromoot. Actoren: vereniging van lokale vissers, scholen, kookclubs, Stichting De Marren, De Streekboer

Onderzoek naar duurzame vis
Uit veel onderzoeken blijken de gunstige gezondheidseffecten van de consumptie van vis. Maar in hoeverre is Noordzeevis en binnenwatervis gezond en duurzaam? Zijn de visquota effectief en wordt zo overbevissing voorkomen? Hoe zit het met dierenwelzijn? Hoe kan ongewenste bijvangst worden voorkomen? Kortom: Hoe kunnen we op een duurzame wijze vis consumeren? Actoren: Universiteiten, onderzoeksorganisaties, rijksoverheid, provincie.

Verduurzaming vangstmethodes
Op de Waddenzee en de nabije Noordzee zouden slechts visserijmethoden gebruikt moeten worden die het ecosysteem ruim gelegenheid bieden zich te herstellen van deze visserij. Door enkel minder schadelijke vangstmethodes toe te staan (verbod op boomkor-/sleepnetvisserij) kan de visserijdruk op de Waddenzee en nabije Noordzee worden verminderd. Actor: Rijksoverheid

Lokale kwekerij
Duurzame kwekerij van soorten als forel kan lokaal worden aangemoedigd om voedselkilometers terug te dringen en de consumptie van ‘wilde’ vis terug te brengen. Actoren: markt (met steun van overheid en launching customers)